تست
فرسایش مفاصل ، بخصوص مفاصلی که وزن را تحمل می کنند،مانند زانو ،با افزایش سن اجتناب ناپذیر است . بیماریهایی نظیر انواع ارتروز، می تواند این روند فرسایش را تسریع نموده به طوریکه در سنین پایین تر هم اتفاق بیفتد، که در نهایت منجر به تغییر شکل و دردهای مزمن و پیشرونده می شود، به طوریکه انجام کارهای ساده مانند راه رفتن یا از پله بالا رفتن دشوارشده و حتی به هنگام نشستن یا دراز کشیدن ،فرداحساس درد می نمایید.
در صورتی که معالجات دیگری ،مانند استفاده از دارو و وسایل کمکی برای راه رفتن دیگر مفید واقع نشوندو فرد از انجام امور عادی زندگی خویش باز بماند، در مان جراحی تعویض مفصل زانو توسط پزشک معالج ، پیشنهاد می شود. که روشی سالم و مؤثر در بر طرف نمودن درد و اصلاح کارکرد زانو می باشد و به فرد کمک می کند تا فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرید.
در این عمل جراحی ،قسمت تخریب شده انتهای استخوانهای ران و درشت نی و قسمت آسیب دیده غضروف مفصلی برداشته شده و بجای ان پروتز کارگذاری می شود،که از دو لایه فلزی و یک قسمت از جنس پلی اتیلن که بین این دو لایه قرار می گیرد،تشکیل شده است.
مزایای تعویض مفصل زانو
1- روشی سالم و موثر در برطرف نمودن درد
2- موجب اصلاح عملکرد زانو میشود
3- موجب بهبود تحرک و ارتقا میزان استقلال و کیفیت زندگی میشود
عوارض عمل تعویض مفصل زانو: عوارض احتمالی پس از هر عملی به وجود می آیند که تقریبا 5% بیماران عوارض احتمالی را تجربه می کنند. عوارض جدی نظیر عفونت زخم و لخته شدن خون کمتر از 1%موارد را شامل می شود(میزان عوارض بعد از عمل تعویض مفصل زانو کم است.اما بیماریهای مزمن می توانند قابلیت وقوع عوارض را افزایش دهند)
عفونت: تکنیکهای جراحی دقیق و کارامداحتمال عفونت را به کمتر از1 درصد کاهش میدهد. که ممکن است در زخم یا در عمق اطراف پروتز در زمان بستری و یا پس ازترخیص یا سال ها بعد رخ دهد. نشانه های عفونت شامل تب و لرز ،قرمزی ،تورم و یا خارج شدن مایع از محل جراحی میباشد.
هر گونه عفونت در بدن،قبل یا بعد ازعمل می تواند به مفصل جایگزین شده ،سرایت نماید. برای کاهش خطر ابتلا به عفونت، اعمال مربوط به دندان ، درمان پیشگیرانه با آنتی بیوتیک در بیماران با سابقه عفونت های ادراری و یا پوستی و ارزیابی اورولوژی در مردان مبتلا به بیماری پروستات،باید قبل از عمل جایگزینی مفصل، انجام شود.
عفونت های جزئی در محدوده زخم با آنتی بیوتیک درمان می شوند. عفونت های بزرگ یا عمیق ممکن است به عمل جراحی مجدد و برداشتن پروتز نیاز داشته باشند.
لخته های خون: ایجاد لخته های خون در وریدهای پا به علت تغییر در جریان خون ،در رابطه با تغییر در جریان خون شایعترین عارضه جراحی تعویض مفصل در چند هفته اول بعد از عمل جراحی ، می باشد. که در صورت حرکت این لخته ها و رسیدن به ریه ها، می توانند زندگی فرد را به مخاطره بیاندازند. علائم ایجاد لخته در عروق خونی پا شامل درد ،تورم، حساسیت و گرمی پوست در یکی از پاها و در صورت رسیدن به ریه علائم شامل تنگی نفس ناگهانی یا تدریجی و درد در قفسه سینه و سرفه های مداوم باشد.
برنامه پیشگیری طبق نظر جراح ارتوپد ، شامل - داروهای رقیق کننده خون و پوشیدن جوراب واریس ساق بلند - حرکت مچ پا تا انگشتان - ورزش های ماهیچه پا( منبسط و منقبض کردن ماهیچه ساق پا تا انگشتان ) ،بلافاصله پس از عمل جراحی ، می باشند.
درد: تقریبا 90%ازبیماران بعد از عمل ،تسکین درد شگرفی را تجربه می نمایند و درد یا قطع میشود یا آنقدر کم است که محدودیتی برای انها ایجاد نمی کند فقط در10% از بیماران بعد از عمل درد مختصری دارند.
جراحت اعصاب و عروق: در موارد نادر در حین عمل جراحی اعصاب یا رگ های خونی اطراف زانو می توانند دچار آسیب گردند.
مراقبت ها در منزل قبل از تعویض کامل مفصل زانو:
- زندگی موقت در طبقه اول، چرا که بالا و پایین رفتن از پله ها در دوران بهبودی اولیه ،ک خطرجدی محسوب می شود.
- صندلی های دسته داربا پایه بلند و محکم با پشتی ثابت
- لباسهای راحتی بپوشی
- از توالت فرنگی با ارتفاع بلند استفاده کنید.
- نصب میله های ایمنی یا نرده امن در حمام یا محل دوش گرفتن
- استفاده از صندلی محکم برای استحمام
- فرشها ، سیمها ،اشیایی که ممکن است باعث لغزش شما شوند و سایل اضافی را کنار بگذارید.
- جهت خوابیدن از تخت خواب با ارتفاع نسبتا بلند استفاده کنید.
- مراقب سطوح ناهموار و پله ها باشید
- در مکانهایی که نیاز به حمایت بیشتر دارید ،نرده نصب کنید.
اقدامات قبل از عمل شامل :
ارزیابی پزشکی بنا به صلاحدید پزشک معالج /ویزیت پزشک داخلی / ویزیت پزشک بیهوشی / انجام ازمایشات لازم /عکس رادیولوژی از سینه / نوار قلب
توجه کنید: از 8 ساعت قبل از عمل ،چیزی نخورید / داروهای که در منزل مصرف می کنید را با خود به همراه بیاورید.اوردن عکس و مدارک پزشکی در روز عمل/ قطع سیگار ومشروبات الکلی در صورت مصرف / / قبل از مراجعه به بیمارستان دوش بگیرید/
بیهوشی
پس از پذیرش، توسط یکی از اعضای تیم بیهوشی و یا متخصص داخلی ارزیابی می شویدو براساس ان ، بهترین روش بیحسی موضعی در ناحیه ستون فقرات می باشد(که با تزریق مواد بیحس کننده در اطراف نخاع ،فقط از قسمت کمر به پایین بدن شما بی حس می شود ) .بندرت در برخی از موارد، بنا بر شرایط بیمار یا انتخاب بیمار بیهوشی عمومی انتخاب میشود.
روند عمل /روند جراحی
جراح قسمت تخریب شده انتهای استخوانهای ران و درشت نی و قسمت اسیب دیده غضروف مفصلی را برداشته و بجای ان پروتز جدید جایگزین می شود که از دولایه فلزی و یک قسمت از جنس پلی اتیلن مخصوص که بین این دو لایه قرار میگیرد تشکیل شده است و پس از بخیه زدن،پانسمان شده و سپس جوراب واریس پوشانده می شود.،
پس از عمل جراحی، شما به اتاق بهبودی(ریکاوری)، منتقل شده و تحت نظر قرار می گیرید .علائم حیاتی شما به طور مداوم بررسی می شود. پای جراحی شده به طور منظم از نظر حرکت حس و دما کنترل می شود.پس از پایداری علائم حیاتی ، به بخش جراحی منتقل می شوید.
اقامت در بیمارستان
طبق صلاحدید پزشک معالج ، دو تا سه روز در بیمارستان بستری خواهید بود.
نکات قابل توجه بعد از عمل جراحی:
1- مدیریت درد
درد ممکن است در روز بعد از عمل بیشتر شود و در طول چند روز کاهش یابد .مدیریت درد بخش مهمی از بهبودی شماست. طبق صلاحدید پزشک از مسکنهای خوراکی ، تزریقی ویا پمپ درد(PCA) ،جهت کنترل درد استفاده می شود : که شامل یک سرم محتوی داروی ضد درد است که به صورت وریدی به طور مداوم تزریق می شود. در مواقعی که بیمار احساس درد میکند با زدن یک کلید مقدار معینی از داروی ضد درد ،به بیمار تزریق شده و درد بیمار را از بین میبرد.
2- پیشگیری از ذات الریه
معمولاً بیماران در اوایل دوره بعد از عمل، تنفس کم عمق دارند. این امر معمولا بخاطر اثرات بیهوشی، داروهای ضد درد و افزایش زمان صرف شده در بستر می باشد. این تنفس کم عمق می تواند بیماران را مستعد به ابتلا به ذات الریه نماید. برای کمک به جلوگیری از این امر، داشتن تنفس عمیق و سرفه های مکرر به منظورخارج شدن ترشحات از ریه و صاف شدن ریه توصیه میگردد. دمیدن در یک بادکنک یا کیسه نایلونی به میزان زیادی ،کمک کننده می باشد.
3- فیزیوتراپی
بلافاصله پس از عمل جراحی و بستری در بخش ،توسط پرستار ،ورزش های ماهیچه پا(شامل منبسط و منقبض کردن ماهیچه ساق پا تا انگشتان ) ،حرکت مچ پا تا انگشتان ، ،اموزش داده می شود.
تا چند ساعت بعد از عمل جراحی، پرستار بخش یا فیزیو تراپ ،در انجام فعالیتهای زیر به شما کمک می کنند .- نشستن در کنار تخت – حرکت زانو و راه رفتن در حد چند قدم با استفاده از واکر – نشستن بر روی صندلی – نشستن یا بلند شدن بر روی توالت فرنگی
فیزیوتراپیست به شما ورزش های خاص برای تقویت ساق پا و بازگرداندن حرکت زانو را آموزش می دهد تا بتوانید راه رفتن و سایر فعالیت های عادی روزانه خود را به زودی پس از عمل جراحی انجام دهید.
نکات قابل توجه در منزل:
موفقیت عمل جراحی ، تا حد زیادی بستگی به چگونگی انجام دستورالعملهای پزشک شما در خانه در طول چند هفته اول پس از عمل، دارد.
داروها: بنا به صلاحدید پزشک معالج ازبعد از عمل جهت شما ، داروهایی از دسته انتی بیوتیک(به منظور پیشگیری از عفونت به خصوص در بیماران دیابتی)،امپول ضد انعقاد نظیر سلکزان(به منظور پیشگیری از تشکیل لخته خون) ، داروهای ضد درد نظیر استامینوفن شروع می شود که تا چندین روز پس از ترخیص باید طبق دستور پزشک ادامه داد.
4- مراقبت از زخم
· در ناحیه عمل ،دو نوع بخیه وجود دارد که بخیه های زیر پوست جلو زانو تا 14 روز پس از عمل ،توسط پزشک معالج در مطب ،برداشته خواهند شد و بخیه های زیر پوستی نیاز به برداشته شدن ندارند.
- از رسیدن آب به زخم تا 48 ساعت بعد از عمل اجتناب کنید
- برای پیشگیری از سوزش ناشی ازتماس لباس وجوراب واریس با زخم به پانسمان زخم ادامه دهید.
- طبیعی است که زانو چند هفته ای گرم ،متورم و کمی حساس باشد.
- اما در صورت مشاهده موارد زیر حتما با پزشک خود تماس بگیرید:
- خروج آب یا بوی نامطبوع از محل جراحی
- تب 38درجه سانتی گراد و بیشتر به مدت دو روز متناوب
- افزایش تورم ،حساسیت به لمس ،قرمزی و یا درد در ناحیه عمل
فعالیت : معمولا یک هفته پس از جراحی با مقداری کمک قادر به راه رفتن خواهید بود اما راه رفتن با کمک واکر ،به مدت چند هفته پس از جراحی ، توصیه می شود تا به زانو زمانی داده شود تا استقامت طبیعی خود را مجددا بدست اورد .
اگرچه شما بعد از عمل جراحی قادر خواهید بود بوسیله عصا یا واکر راه بروید، ولی ،بنا به نظر پزشک ،برای 3 تا6هفته جهت کارهای روزمره خود، به کمک نیاز خواهید داشت.
اجتناب از افتادن:
با چند تغییر ،منزل را برای دوران بهبودی ایمن وراحت نماید.
- میله های ایمنی یا نرده امن در حمام یا محل دوش گرفتن
- ریلهای دستی ایمن در امتداد پله ها
- صندلی های محکم با پشتی ثابت برای ابتدای بهبودی (و ارتفاع ۱۸ تا ۲۰ اینچ)، یک پشتی محکم، دو زیردستی و یک زیرپایی برای ارتفاع متوسط پا
- استفاده از توالت فرنگی
- نیمکت یا صندلی محکم برای استحمام
- زندگی موقت در طبقه اول، چرا که بالا و پایین رفتن از پله ها در دوران بهبودی اولیه ،یک خطرجدی محسوب می شود.
علائم هشدار دهنده :
- در صورتی که هر یک از علائم هشدار دهنده زیر را مشاهده نمودید، بلافاصله پزشک خود را مطلع نمایید.
- افزایش درد و تورم در ساق و مچ پا ، افزایش قرمزی، حساسیت ، یا تورم زانو
- تنگی نفس ناگهانی، شروع ناگهانی درد قفسه سینه، درد موضعی با سرفه
- تب مداوم ، لرز،
عمر ایمپلنت زانوی خود را افزایش دهید
دنبال نمودن دستورالعملهای جراح ارتوپد بعد از عمل جراحی و مراقبت برای حفاظت از زانوی جایگزین شده وحفظ سلامت عمومی از راه های مهمی درموفقیت نهایی عمل جراحی جایگزینی مفصل زانو می باشد.
تعویض مفصل زانو
( knee arthroplasty )
واحد آموزش بیمارستان پارس
پاییز 1403